Visual effects: Van papier naar het witte doek

By Samsung België 14.03.2016

Culture Smart TV Film

Visual effects: Van papier naar het witte doek

In het kader van de onlangs uitgereikte Oscars, kijkt Discover naar literaire verfilmingen en de visual effects die het allemaal mogelijk hebben gemaakt. Hoe groot is de rol van visual effects hierbij geweest? We vroegen het aan een aantal film professionals.

Op 28 februari 2016 gaan de 88 ste Academy Awards worden uitgereikt in het Dolby Theater in Hollywood, Los Angeles. Veel winnende films hebben hun verhaal te danken aan prachtige romans zoals: Mary Poppins , The Godfather -trilogi e , Ben Hur The Curious Case of Benjamin Button en The Lord of the Rings- trilogie.


Roman vs film
moviescripts samsung

Mensen klagen weleens over literaire verfilmingen: een favoriet stukje uit het boek ontbrak, een feest was heel anders voorgesteld of leuke personages misten. Het lijkt lastig om een roman op dusdanige manier te verfilmen zodat én de film indrukwekkend is, en het publiek zonder teleurstelling naar huis gaat. Maar het is wel mogelijk, want vele Oscar-winnende films hebben het al bewezen. The Lord of the Rings is hier een prachtig voorbeeld van. Het met maar liefst 17 Oscars bekroonde epos hield drie jaar lang fans, critici en de filmwereld in de ban. En dat is een hele prestatie, al helemaal als je nagaat dat zo'n 20 à 30 jaar geleden het nog onmogelijk was om het fantasieverhaal te verfilmen.


Janna Houwen , universiteitsdocent aan de Universiteit van Leiden is gespecialiseerd in Film- en literatuurstudies en licht de discussie rondom verfilmde boeken toe. Ze legt uit dat "film en roman twee verschillende media zijn. Bij verfilmingen vertellen deze twee media hetzelfde verhaal, maar dat betekent niet dat ze het op dezelfde manier vertellen". Boeken bevatten vaak passages over gevoelens en gedachtes die niet altijd terugkomen in een film. "De verteltijd van een roman is langer, er gebeurt meer en er is meer ruimte voor bepaalde details. Film heeft niet zoveel tijd". Kan jij je voorstellen dat je 36 uur één film kijkt? "Tegelijkertijd laat film ontzettend veel visuele details zien," vult Janna aan. Denk maar eens aan de altijd rijkelijk gevulde eettafels van Hogwarts (Zweinstein) in Harry Potter of de snelle scenes van Slumdog Millionaire met de bergen straatvuil op de achtergrond. Al die details zorgen voor een bepaalde sfeer van het verhaal.


Bij goede film hoort goed geluid

Als je een film kijkt, worden meer zintuigen geprikkeld dan als je een boek leest. Je ogen nemen beelden waar en je oren horen geluiden. Dat alles zorgt voor een andere beleving van een verhaal. Al die geluiden en beelden kunnen op je emoties inspelen. Sound effects kunnen een behoorlijk impact hebben, net als muziek. Droevige filmmuziek op de achtergrond kan tot tranen leiden, vrolijke opbeurende toontjes kunnen je oppeppen en rustige, langzame noten kunnen je een vredig gevoel geven (zolang je maar niet in slaap valt!). De gecaste acteurs en actrices spelen natuurlijk ook een rol in de emotionele beleving. "Fans kijken natuurlijk graag naar hun idolen," legt Janna uit. En knappe hoofdrolspelers dragen ook bij aan het "Ooh"-en en "Aah"-en in de bioscoop. Al met al, zijn boeken en films verschillende media die hetzelfde verhaal kunnen vertellen met andere middelen.


Visual effects: Technologische ontwikkelingen in film

Dankzij technologische innovaties hebben films tegenwoordig geweldige software tot hun beschikking om super spannende scenes met coole effecten te maken. Vergelijk oude James Bond films maar eens met nieuwere versies, lijkt het niet alsof Daniel Craig veel meer kan dan Sean Connery? Voor sommige verhalen was het vroeger moeilijk om die op een natuurgetrouwe wijze te verfilmen. De techniek schoot nog tekort. Maar de visual en special effects industrie groeit keihard! Bekijk de Academy Award winnaars van voorgaande jaren maar eens om het verschil te zien:

Er zijn vele grote bedrijven die zich met visual en special effects bezighouden. George Lucas, regisseur van Star Wars, zette in 1970 Industrial Light & Magic op, gespecialiseerd in special effects en computeranimatie. Naast de Star Wars films is dit bedrijf ook verantwoordelijk geweest voor: Marvel's Antman , de laatste James Bond film Spectre en de voor vele Oscars genomineerde, The Revenant. De grote concurrent van Industrial Light & Magic is WETA, gebaseerd in Nieuw-Zeeland. Dit bedrijf heeft de effecten van de recente Marvel-film Deadpool verzorgt en verzorgde ook de effecten van de The Lord of the Rings en The Hobbit ­ -reeks.


Het verfilmen van The Lord of the Rings -boeken moet een uitdaging zijn geweest. Middle-earth is een wereld vol vreemd uitziende wezens zoals elven, orks, dwergen en hobbits. En dan laten we het slungelige, uitgemergelde schepsel Gollum nog even buiten beschouwing. Toen Peter Jackson de boeken las bedacht hij zich hoe geweldig het zou zijn als de verhalen verfilmd zouden worden, maar hij besefte ook dat het een behoorlijke klus zou worden. Voor zijn verfilming bestond er alleen de animatie versie van Ralph Bakshi. Het was gewoon niet mogelijk om de gigantische gevechten tussen orks, mensen en elven netjes te verfilmen. Daarnaast bestaat Middle-earth uit afwisselende landschappen met weides en riviertjes, maar ook bergen, grotten, bossen en vulkanen. De steden zijn imposant en idyllisch en bevinden zich niet altijd op de meest voor de hand liggende plekken. Een behoorlijk decor dus. Hoe heeft Peter Jackson het voor elkaar gekregen om dat allemaal levensecht en gedetailleerd weer te geven op het witte doek? Want niet alles is werkelijk opgebouwd …


Visual effects vs special effects

We vroegen visual effects specialist Dennis Kleyn van Planet X om ons het één en ander uit te leggen over visual effects en de digitale bewerking van films. Als eerste legt hij uit dat "visual effects vaak worden verward met special effects, maar ze zijn natuurlijk niet hetzelfde. Special effects worden gecreëerd op de set zelf. Voorbeelden zijn explosies, regen, rook of sneeuw. Visual effects daarentegen worden in de post-productie fase toegevoegd. Ze zijn een nabewerking van de gefilmde shots en zijn doorgaans een digitaal traject". Je hebt vast wel de making of van een film gezien, herinner je je ook de groene schermen of blauwe schermen? Daar begint het werk van Dennis en zijn team. Hij legt uit dat "op de set het decor tot een bepaald punt wordt opgebouwd, verder dan dat punt worden de green screens geplaatst en daarop maken de visual artists de rest van het decor".

Publieke Werken green screen

De werkelijke set met green screen

digitaal bewerkte set publieke werken

De digitaal bewerkte set


De visual effects van de Nederlandse film 'Publieke Werken'

Dennis gebruikt de recente Nederlandse verfilming van Publieke Werken als voorbeeld om uit te leggen hoe zijn team te werk gaat. Publieke Werken speelt zich af in 19-eeuws Amsterdam. De film opent met een shot van Amsterdam, genomen van boven aan de kant van het Centraal Station, alleen zien we geen trams, geen Victoria hotel, geen bussen en geen hordes en hordes aan toeristen. Hoe heeft de studio dit oude beeld van Amsterdam ontworpen? Dennis vertelt hoe ze hebben gezocht naar referentiepunten. Een aantal gebouwen in Amsterdam staan er al eeuwen, dat helpt natuurlijk (als het verhaal zich had afgespeeld in Rotterdam, zou het een tikkeltje lastiger worden). Om een beter beeld van de stad te krijgen tijdens de 19 e eeuw werd er veel onderzoek gedaan in het stadsarchief. Er werden tekeningen en fotomateriaal verzameld, maar ook oude documenten die konden helpen bij de beeldvorming van de stad. Vervolgens werden mood boards gemaakt gebaseerd op de referentiepunten. Om ook op de filmset het oude Amsterdam te kunnen visualiseren en de cameraman een idee te geven van hoe een shot eruit zal gaan zien in de uiteindelijke film, was er tijdens het draaien een tablet beschikbaar met het een schets van het digitale beeld. Lang leve de techniek!'


Meer sfeer en authenticiteit door visual effects

Bij het maken van de digitale wereld letten de visual artists heel veel op details, dit zijn dezelfde details die Janna ook bedoelde. Bij Publieke Werken is bijvoorbeeld rekening gehouden met de vele reclameborden die destijds in Amsterdam hingen. "De teksten, opmaak en het materiaal waren heel anders dan we nu gewend zijn," zegt Dennis. "Er waren toen nog geen flikkerende neonlichten, of reclamevideo's van smartphones op Rembrandtplein. In plaats daarvan zag je houten, beschilderde reclameborden voor stoomboten of tabak & sigaren". Als kijker let je nauwelijks op dit soort punten als de held een gespannen discussie met de anti-held aan het voeren is, maar op de één of andere manier krijg je het wel mee. "Het voegt een element toe aan de sfeer, aan de authenticiteit van de film," aldus Dennis.

Centraal koffiehuis hotel prins hendrik

Zo ontdekte Dennis een keer een foto genomen in London waar hij een schitterende weerkaatsing van zonlicht tegen de ramen van een oud gebouw zag en voegde dat detail toe aan een shot in de film. "Zo creëerde we een zonnige namiddagsfeer".


Een stortregen van vissen: met visual effects kan het

In de digitale wereld worden elementen ook vaak gedupliceerd of meerdere keren gebruikt. "Een houten vloer kan worden ingezet als platform bij een oud treinstation en kan daarna weer worden gebruikt als aanlegplaats van een haven". De digitale multiplicatie van elementen kan ook worden geïllustreerd aan de hand van een ander project waar Planet X FX aan meewerkte: de dramaserie 'De Geheimen van Barslet' (2012, regie Boris Paval Conen).


2000 van de 2400 Star Wars shots bevatten visual effects

Filmmakers kunnen in de digitale wereld helemaal los gaan. Kan je nagaan wat deze branche betekent voor de fantasie van science-fiction makers! Een voorbeeldje: de nieuwe Star Wars film, The Force Awakens bevat in totaal 2400 shots. Daarvan zijn er 2000 bewerkt. En dat hebben de visual artists goed gedaan, want Star Wars is genomineerd in de categorieën Visual Effects en Film Editing voor de Oscars. Star Wars is niet de enige film die dankbaar geniet van de technologische ontwikkelingen, ken je de grote concurrent van George Lucas' bedrijf nog? WETA was het team dat achter de schermen The Lord of the Rings tot het spektakel heeft gemaakt dat het is. De drie films hebben elk de Oscar voor Visual Effects gewonnen en dat is zeker verdiend, want er is zelfs speciale visual effects software ontworpen om de epische gevechten überhaupt mogelijk te maken.


Visual effects techniek Massive: realistisch en dynamisch vechten

De Nieuw-Zeelandse Stephen Regelous ontwikkelde het programma MASSIVE (Multiple Agent Simulatin System in Virtual Environment). Voordat MASSIVE er was, maakten visual artists een aantal wezens en die kopieerden ze om een grote groep te krijgen. Die gingen dan allemaal op dezelfde manier vechten. MASSIVE zorgt ervoor dat die groepen, of legers op een realistische en dynamische wijze vechten doordat elk individueel poppetje autonoom is en op z'n eigen manier kan bewegen. Dankzij de uitvinding van MASSIVE kreeg Stephen een Academy Award voor Scientific and Engineering Achievement in 2004. Sindsdien is het de leading visual effects software op dit gebied. Films zoals World War Z en 300 hebben het ook gebruikt.


Visual effects techniek Houdini: spectaculaire explosies maken

Een andere effecten-specialisatie waar veel vraag naar is op het moment is Houdini. Dennis legt uit "dat deze software gebruikt kan worden voor het maken van simulaties. Het werkt met deeltjes en dynamiek. Maar eigenlijk moet je Houdini techniek gewoon zien … "

zwarte rook auto

Deze software is niet alleen populair bij filmmakers, maar ook bij de makers van computer games. "Veel Marvel films maken gebruik van dit soort techniek om spectaculaire explosies of wervelwinden te maken". Houdini techniek zorgt voor schitterende effecten die in 3D heel mooi tot hun recht komen.


Betere storytelling of het creëren van spanning?

Draaien filmverhalen nu eigenlijk om effecten dan? Dennis zegt dat "veel filmverhalen al inspelen op de techniek, ze vragen om spectaculaire effecten. Desondanks is hij van mening dat hoe je visual effects inzet afhankelijk is van het genre". Janna is het met hem eens en zegt: "Sommige films behoren spectaculaire shots te hebben met gebouwen die instorten en grote overstromingen. De visual effects zorgen dan voor veel entertainment en hoe heftiger het effect, hoe meer kans dat iemand van z'n stoel springt van de schrik. Deze fysieke reactie maakt een film extra spannend en dat trekt ook veel toeschouwers aan. Andere films daarentegen focussen meer op het verhaal en de personages, daar zijn hevige stormen misschien minder van toepassing.". OJanna denkt ook kunnendat effecten kunnen zorgen voor verduidelijking van het verhaal, doordat scenes duidelijker visueel kunnen worden weergegeven."


Geloven in de illusie: visual effects in optima forma

Als we kijken naar The Lord of the Rings -trilogie, dan zien we een combinatie van special effects en aandacht voor de achtergrond en emoties van de personages. De visual en special effects zijn niet erg subtiel ingezet, we weten als kijker dat er veel aan geknutseld is. Of dat erg is? Janna gelooft dat ze kijkers toch zover krijgen dat ze geloven in de illusie op het scherm. Middle-earth moet er uitzien als een wereld vol vreemde wezens en magie en wij, de kijkers moeten erin kunnen geloven. Meningen hierover kunnen natuurlijk ontzettend verschillen, maar de 17 Oscars geven wel aan dat deze verfilming de moeite waard is geweest. Zelf zal ik nooit het moment vergeten dat ik met mijn sjaal nog net niet over mijn ogen en keihard knijpend in mijn Fanta flesje, de Battle for Helm's Deep bekeek … Er ging maar één ding door m'n hoofd: 'Als Aragorn, Gimli en Legolas er maar leven uitkomen … '