Het Panorama Mesdag op reis door de tijd

By Samsung Nederland 17.08.2015

Culture Moving Mesdag Kunst

Samsung, Mesdag, Kunst, Amsterdam Sail

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat Hendrik Willem Mesdag overleed, de beroemdste zeeschilder van Nederland. Om het Mesdagjaar 2015 luister bij te zetten, zijn Panorama Mesdag, kunstenaar Menno Otten en Samsung Nederland het ambitieuze digitale kunstproject Moving Mesdag gestart. Het Panorama Mesdag gaat op reis.

Om de magie van Moving Mesdag te begrijpen, moet je eerst wat dingen weten over Mesdag's Panorama. Het Panorama Mesdag is 14,5 meter hoog en 114,5 meter lang en daarmee het grootste schilderij van Nederland. Het bekijken van het schilderij aan de Zeestraat in Den Haag is een ervaring die je mee moet maken en die heel moeilijk uit te leggen is. Ook al ben je er een keer geweest tijdens een schoolreisje, verbazing is en blijft gegarandeerd, al veel meer dan 100 jaar. Het Panorama Mesdag wordt verlicht met indirect daglicht. Of je dus op een donkere herfstdag gaat als het al om 16.30 uur begint te schemeren, of midden in juli op een stralende dag: het maakt een wereld van verschil. Het Panorama is dus ook iedere dag anders en dat is óók een van de unieke eigenschappen van dit meesterwerk.

Sander en Martijn

Martijn van Delft (links) en Sander Uitdenbogaard (rechts) van Panorama Mesdag leiden ons rond op een reis door de wereld van Hendrik Willem Mesdag. Foto: Frank Jansen.

Een lesje perspectief
Uitdenbogaard is de baas, dus hij mag het. Lenig stapt hij over de eeuwoude balustrade en loopt over het nepstrand richting de kerk, aan het doek toevertrouwd door Hendrik Willem Mesdag in 1881. Na de wenteltrap en de donkere hal in het Panorama Mesdag aan de Zeestraat in Den Haag wáren we al een beetje gedesoriënteerd en duizelig, maar nu de museumdirecteur het Panorama letterlijk instapt, vergaat ieder gevoel voor perspectief. De kerk is opeens klein, Uitdenbogaard een reus. We knipperen nog maar eens met onze ogen.

Uitdenbogaard: "Alles in het Panorama klopt in perspectief: je weet dat de kerk op 15 meter staat, maar je neemt hem waar alsof ie op 250 meter staat. Zo worden je hersenen beïnvloed. Die beleving willen we hier in stand houden, maar jouw optische beeldbeleving heb ik zojuist bewust verstoord omdat je hersenen twee dingen tegelijk registreren. Je bent dan af en toe aan het knipperen met je ogen omdat je hersenen de verstoring proberen weg te werken."

We zijn in hartje centrum Den Haag, maar wanen ons aan zee. Het lesje perspectief wat Uitdenbogaard ons voorschotelde laat de actuele kracht van het Panorama zien én het kunstenaarstalent van Hendrik Willem Mesdag. De Panoramavorm en het "voor de gek houden van het menselijk brein" is niet bedacht door

Mesdag, dat denkwerk stamt al uit de 18 e eeuw. Wel bijzonder is het onderwerp van het schilderij, want Mesdag koos voor een zeepanorama, zo dicht bij huis. Geen oevers van de Nijl, geen historische veldslagen en geen Piramides. Mesdag was onder de indruk van het vissersleven op het strand in Scheveningen en wilde dat vastleggen vóórdat Scheveningen een echte haven kreeg en het zicht op zee vanaf het Seinpostduin voorgoed zou veranderen.

Kerk, mesdag

Mesdag was ondernemer en als zeeschilder écht gepassioneerd door de zee en de natuur. Uit zijn collectie blijkt, dat hij ook schilderijen aankocht die nog niet voltooid waren, om de betreffende te ondersteunen. "Hij was een echte mecenas," zegt Uitdenbogaard.

Mesdag

De kunstwereld moet naar buiten
Ieder museum moet in 2015 ondernemender zijn en moet naar buiten met zijn kunst. Een prachtig voorbeeld daarvan is Rijksstudio van het Rijksmuseum, waar je zelf met de collectie aan de slag kunt, maar ook je favoriete schilderij op een mok, auto of T-shirt kunt laten printen. Uitdenbogaard: "Ik hoop dat musea steeds minder bang zijn om hun werken buiten de museummuren tentoon te stellen. Dat kan prima online, maar ik ben er niet bang voor dat mensen een kunstwerk alleen nog maar op de computer, mobiel of tablet gaan bekijken. De beleving is zó anders als je voor het echte schilderij staat." Martijn van Delft: "Het gaat erom dat je door optische illusie of door langzame verandering in een beleving wordt gezogen. Het project Moving Mesdag is een fantastische vertaling van wat wij in het museum in Den Haag aan het doen zijn."

Moving Mesdag: De kracht van beweging en beleving
Tijdens het Mesdagjaar van 2015 zijn er uiteenlopende activiteiten om het cultureel erfgoed van het Panorama onder de aandacht te brengen, maar ook om de verbinding te benadrukken tussen de Haagse kunstwereld en Mesdag. Eén van de projecten van het Mesdagjaar is Moving Mesdag waarin Panorama Mesdag, kunstenaar Menno Otten en Samsung Nederland op het snijvlak van kunst en technologische innovatie het Panorama van Mesdag een ander gezicht geven. Niet binnen, maar buiten de muren van het museum. In Amsterdam.

Moving Mesdag. Een bewerking van het Panorama Mesdag wordt getoond op 14 enorme Samsung Curved SUHD schermen (2,2 meter schermdiagonaal en 1 meter hoog) die een perfecte cirkel vormen met een diameter van 9 meter. Een unieke combinatie van 360-graden beeld en surround sound laat bezoekers opgaan in de plek waar Mesdag in 1881 veel tijd heeft doorgebracht om te komen tot zijn Panorama. Kunstenaar Menno Otten tekende voor de bewerking, voor het toevoegen van seizoenen en fijnzinnige beweging, waardoor het Panorama letterlijk door de tijd reist. En dat allemaal onder het wakend oog van de museumdirectie, handelend naar de geest van Hendrik Willem Mesdag. Door het verbluffende digitale kunstenaarschap van Otten, worden Samsung Nederland en Nederlands cultureel erfgoed schitterend samengebracht. Toepasselijk: de lancering vindt plaats tijdens Sail, de vijfjaarlijkse historische botenparade in Amsterdam.

Een schilderij is statisch, het is één bevroren moment, geplaatst in de tijd. In Moving Mesdag, zitten details die bewegen. Er komt af en toe rook uit een stoomschip. Paarden bewegen. De wind zet zaken in beweging. Van Delft analyseert: "Als je het vergelijkt met eerder werk van Menno Otten, dan gaat dit vrij ver. De aanpassingen die hij gedaan heeft aan het schilderij met bijvoorbeeld verschillen in dag en nacht, zijn op zo'n subtiele manier gedaan dat je dicht bij het originele Panorama blijft. In Moving Mesdag is beweging heel subtiel verwerkt. Het gaat in een tempo dat je op moet blijven letten. Otten kijkt écht naar een schilderij, naar de lichtinval, naar alle details. Hij beheerst het tot leven brengen van een schilderij tot in de finesses."

"Dit zijn jonge kunstenaars, geïnspireerd door oude meesterwerken. Ook al geef je er een andere beleving aan, het gaat nog steeds om experience en die is bij Moving Mesdag hetzelfde ondanks een eeuw tijdverschil. Dit project gaat om het creëren van een belevenis waar een elektronicaproduct puur een hulpmiddel is, maar als middel op de achtergrond blijft. Samsung heeft als doelstelling om het merk menselijk te maken en mensgericht te innoveren; technologie wordt onderdeel van ons dagelijks leven. Dat is zo prachtig gelukt."

Digitaal visitekaartje
Sander Uitdenbogaard vult enthousiast aan: "In het Mesdagjaar hebben we als doel om ons culturele erfgoed breder te ontsluiten en uit te dragen. Moving Mesdag is een prachtige manier daarvoor, die past bij deze tijd en het project is écht een digitaal visitekaartje geworden. Met Moving Mesdag doen we dat met een model, dat gebruikelijk was in de tijd van Mesdag. In zijn tijd reisden de Panorama's de hele wereld over en ons Panorama is ook eens op reis geweest, naar München en naar Amsterdam! In 2015 staat het Panorama Mesdag als Moving Mesdag dus wéér in Amsterdam. Dan kun je wéér zien hoe Scheveningen eruit ziet, terwijl je op een andere plek bent."

Maar hoe verhoudt het schilderij Panorama Mesdag zich volgens de heren tot het Moving Mesdag project? Wat verwachten ze ervan bij het museum en wanneer is dit project geslaagd? Martijn van Delft: "Als er iemand in Amsterdam rondloopt die nog nooit in een museum is geweest, Moving Mesdag bezoekt en vervolgens Panorama Mesdag gaat googlen om erachter te komen wat het nu precies is, dan word ik heel blij. Hij of zij komt dan misschien niet direct naar het museum, maar het staat wel op zijn netvlies. Er is een zaadje geplant. Dat zou ik prachtig vinden."

Samen sterk midden in de samenleving
Een project van de schaalgrootte van Moving Mesdag, is op zijn zachtst gezegd een uitdaging om uit te voeren. Uitdenbogaard: "We werken voor Moving Mesdag met partijen die elkaar sterker maken. Zelf zijn we een culturele instelling zonder diepe zakken maar, we hebben wél een hoog ambitieniveau. Menno Otten zag geen problemen, alleen maar mogelijkheden. Zij hebben de kar getrokken en ik zie alleen maar voordelen. Voor ons, omdat we een prachtig visitekaartje hebben waar we mee naar buiten kunnen. Voor Menno Otten, die óók op zijn manier een visitekaartje neerleggen. En natuurlijk ook voor Samsung, die zichzelf wederom als innovatief bedrijf neerzet, midden in de samenleving als innovatieve partner. Alles klopt!"

Komt dat zien

Wat? Moving Mesdag

Wanneer & waar? Amsterdam, Sail – NDSM Werf, 19 augustus – 23 augustus 2015

Amsterdam, Uitmarkt, 28 augustus – 30 augustus 2015

Amsterdam, Art Zuid, 31 augustus – 4 september 2015