Informatieve illustratie

VR maakt getuigenverklaring betrouwbaarder

Nov 06. 2017

VR maakt getuigenverklaring betrouwbaarder

“Hij had zwart haar en droeg een rode sjaal. Of was die sjaal eerder paars en had hij bruin haar?” Soms kunnen we ons niet alles meer precies herinneren. Dat is best vervelend als je bijvoorbeeld niet meer weet waar je auto is geparkeerd. Maar het is ronduit dramatisch als op basis van jouw verklaring iemand onterecht veroordeeld wordt. Uit onderzoek blijkt dat getuigen die met een VR bril ‘teruggaan’ naar de plaats van het voorval, zich beter kunnen herinneren wat er echt is gebeurd.

Een getuigenverklaring kan tot een veroordeling leiden en moet dus waarheidsgetrouw zijn. Helaas laat ons geheugen ons soms in de steek. We vergeten dingen die echt zijn gebeurd, en verzinnen details die er niet waren.

Bovendien kunnen we de betrouwbaarheid van onze eigen herinneringen heel slecht inschatten. We lopen dus niet alleen het risico om foute verklaringen af te leggen, we zijn er ook nog eens heilig van overtuigd dat we de waarheid vertellen. Terwijl we ook soms onterecht twijfelen als we het wél bij het rechte eind hebben.

Dat zoiets catastrofale gevolgen kan hebben voor een gerechtelijk onderzoek, spreekt voor zich. Gelukkig bestaan er technieken om de betrouwbaarheid van onze herinneringen te verhogen.

Terug naar de crime scene?

Experts weten al langer dat het goed is om een getuige naar de plaats van het misdrijf terug te brengen. Context reinstatement heet dat: door de context van een gebeurtenis opnieuw op te roepen, worden weggezakte herinneringen gereactiveerd.

Context reinstatement was tot nu toe op twee manieren mogelijk:

- Fysiek: de getuige bezoekt de plaats delict.

- Mentaal: de getuige denkt onder begeleiding intensief terug aan de plaats delict.


Technologie maakt nu een derde vorm van context reinstatement mogelijk. Met virtual reality (VR) kan de locatie levensecht in beeld worden gebracht. Zou dit even goed werken als de andere twee methoden? Of zelfs beter? Recherchekundige Jeroen Timmer in Enschede besloot dat te onderzoeken.

VR voor een betere herinnering

Timmer nodigde zo’n honderd proefpersonen uit op een politiebureau, om zogenaamd aan een experiment deel te nemen. Tijdens de uitleg kregen twee van hen slaande ruzie. Het waren professionele acteurs, ingehuurd voor het échte onderzoek: hoe goed kunnen de proefpersonen zich een gebeurtenis met allerlei details herinneren?

Een week later kwam iedereen opnieuw naar het politiebureau. Tot hun verbazing werden ze ondervraagd over het incident waar ze de vorige week getuige van waren. 24 mensen kregen daarbij een Samsung Gear VR op hun hoofd, zodat ze virtueel konden rondkijken op de plaats van het incident.

Wat bleek? De proefpersonen met de Gear VR legden betrouwbaardere verklaringen af dan de andere proefpersonen – zelfs beter dan degenen die fysiek terugkeerden naar de plaats van de ruzie. Ze benoemden meer correcte details en schatten ook de kwaliteit van hun verklaring beter in.

Een bijzonder resultaat, waar Timmer zélf ook een paar verklaringen voor heeft. Bijvoorbeeld: de fysieke terugkeer naar een plaats delict kan gepaard gaan met stress. En dat kan het ophalen van de juiste herinneringen belemmeren. Ook het novelty effect kan een rol spelen: als je een spannende nieuwe technologie mag toepassen, presteer je soms vanzelf beter.

Veelbelovend

Hoe dan ook, het is goed nieuws voor de recherche. Want een fysiek bezoek aan de plaats van de misdaad is vaak erg omslachtig. Bovendien kan een plaats delict snel veranderen – denk maar aan winter en zomer. Virtual reality is dan een praktisch én betrouwbaar alternatief.

Timmers besluit zijn onderzoek dan ook met een gouden tip voor rechercheurs: ook al staat getuigenverhoor met VR nog in de kinderschoenen, maak nú al 360°-foto’s van de plaats delict, altijd. De toekomstige cold case-onderzoekers zullen dit zeer waarderen.