Sound design: hoe je met duizenden filmgeluiden een Oscar kunt winnen [longread]

By Samsung Nederland 27.10.2016

Culture Film Technologie en innovatie

sound design film oscar innovatie

We kennen allemaal de films The Revenant en Mad Max: Fury Road wel. Maar wist je dat deze films ook voor een Oscar voor het beste geluid genomineerd waren? En dat de laatste ‘m zelfs gewonnen heeft? Wij ook niet. Maar wat houdt sound design dan precies in? We vroegen het Herman Pieëte, één van Nederlands beste sound supervisors. Hij is verantwoordelijk voor het sound design van grote Nederlandse speelfilms als Publieke Werken en het nog uit te komen Brimstone.

Wat is sound design?

Voordat we de diepte induiken, is het goed helder te hebben wat het vak nu precies inhoudt. Wanneer we de vraag aan Pieëte voorleggen, geeft ie aan hier wel een boek over vol te kunnen schrijven: “ Sound design voor film omhelst alles wat met het geluid van een film te maken heeft. Behalve de score muziek (soundtrack, -red.), dat is een andere tak, zijn het alle geluiden die je hoort. Deze worden van te voren bedacht en gemaakt. Alles wat je hoort, hoor je met een reden en staat in dienst van het verhaal. Zo kunnen er in een film tienduizenden geplaatste geluiden zitten. Samen vormen ze het geluidsontwerp van de film. ”

George Lucas: "Sound is 50 percent of the movie going experience. ”

Star wars foto

Sound design in film is tegenwoordig heel belangrijk, maar dat is niet altijd zo geweest. Pieëte legt uit: “ Het is lang een beetje een technische aangelegenheid geweest. De dialogen moesten verstaanbaar zijn en je hoorde meestal alleen wat je zag. Er werd natuurlijk wel geëxperimenteerd, maar dat was vaak in meer kunstzinnige films. Daar kwam in de jaren ‘ 70 verandering in. In die tijd begon men de mogelijkheden van geluid te ontdekken en uit te werken. Twee films zijn heel belangrijk geweest: Star Wars van George Lucas en Apocalypse Now van Francis Ford Coppola. Bij Star Wars werd een volledig niet bestaande wereld door gebruik van geluid gecreëerd. Bij Apocalypse Now wordt het verhaal en de beleving sterk gestuurd door het geluid. George Lucas zei in die tijd al: "Sound is 50 percent of the movie going experience, and I've always believed audiences are moved and excited by what they hear in my movies at least as much as by what they see." Wat deze twee films vooral zo bijzonder maakt, is dat het geluid volledig meedoet in het vertellen van het verhaal. Bij het schrijven van het script, tijdens de opnames en tijdens de beeldmontage is er over nagedacht. ”

Oscar winnende sound designs

Goed geproduceerde films hebben een goed sound design. Volgens Pieëte zijn Francis Ford Coppola, The Coen brothers, Kathryn Bigelow en David Lynch regisseurs die goed gebruik maken van de mogelijkheden van geluid: “ Het is heel interessant om eens een film als No Country for Old Men opnieuw te bekijken en dan bewust op het geluid te letten. Al in de eerste drie minuten zul je een mooi voorbeeld van goed uitgewerkt geluidsontwerp tegenkomen. Enkele films van het laatste jaar die opvallen door goed sound design zijn: The Revenant en Mad Max: Fury Road. Ook de serie Stranger Things gooit hele hoge ogen. In de scripts van Stranger Things staan al heel veel geluiden beschreven en daardoor zijn deze dan ook een dragende factor bij het vertellen van het verhaal. Dat maakt naar mijn mening dan ook dat deze serie zo goed geslaagd is. Overal is aan gedacht en daardoor komt het verhaal volledig tot zijn potentieel. ”

Sound design Brimstone: geluid gebruiken om stilte te creëren

Herman Pieëte is één van die Nederlanders met een immens lange IMDB-pagina zonder dat je precies weet waar je hem van kent. Maar in de filmwereld wordt Pieëte gezien als één van de beste sound designers van ons land. Zo heeft hij afgelopen jaar voornamelijk aan Brimstone van Martin Koolhoven gewerkt. “ Dit was fantastisch. Het is een thriller die zich afspeelt in de 19e eeuw in het oude Amerika. Het is een episch en heel intens verhaal dat zich voor een deel afspeelt op afgelegen, stille locaties. Dat was direct de mooiste uitdaging. Stilte bestaat niet in film. Je moet geluid gebruiken om stilte te creëren. Op zo'n moment worden alle kleinste details in het geluidsbeeld nog belangrijker. Iedere voetstap, ieder kraakje, ieder zuchtje wind, iedere vogel die je in de verte hoort: alles wordt belangrijk. We heb geprobeerd om met geluid de scènes heel veel focus te geven en te intensiveren. 12 januari komt Brimstone in de Nederlandse bioscopen en ik hoop dat veel mensen de film in de bioscoop gaan zien. Daar komt iedere film en zeker ook het geluid altijd nog het beste tot zijn recht. ”

Iedere film, zijn eigen geluid 

Herman Pieete

Als een goed filmverhaal valt of staat met een goed sound design, dan is elk sound design weer anders. We zijn benieuwd welke elementen van het verhaal de richting van een sound design kunnen sturen. Pieëte legt uit: “ Ik heb in mijn loopbaan aan veel verschillende films mogen werken en iedere film vraagt om een andere aanpak. Het is nooit hetzelfde, ieder verhaal heeft zijn eigen uitdagingen. Het genre van de film speelt daar een grote rol in; in een thriller werk je heel anders met geluid dan bij een comedy. De look en stijl van de film spelen ook een grote rol. Iedere regisseur heeft een andere stijl: als twee verschillende regisseurs hetzelfde script zouden verfilmen, krijg je toch twee heel verschillende films die ook weer anders zouden klinken. De periode waarin de film zich afspeelt is ook van grote invloed. Voor een film die zich in de Tweede Wereldoorlog afspeelt, wil je toch proberen om het geluid zo authentiek mogelijk te maken. Je doet dus altijd veel research om zo een puzzel compleet te maken. Het kan ook gebeuren dat het verhaal zich afspeelt in een setting waarover weinig of niets bekend is. Vorig jaar werkte ik aan Publieke Werken . Dit verhaal speelt zich af in 1888 en laat veel zien van de bouw van het centraal station in Amsterdam. Daar zijn natuurlijk wel oorspronkelijke foto ’ s van, maar geen opnames dus niemand kan vertellen hoe dat precies geklonken heeft. Dan zit er niet anders op dan het zelf gaan bedenken, wat ontzettend leuk is. Toen ik klaar was met die film wist ik ineens van alles over stoommachines. ”

Duizenden verschillende geluiden

Herman is vaak de re-recording mixer. Wat is dat precies? “ Nadat alle geluiden geplaatst zijn, moeten deze worden samengevoegd om samen met de muziek de uiteindelijke geluidstrack van de film te worden. Zoals gezegd gaat het vaak om duizenden verschillende geluiden verdeeld over honderden verschillende tracks, dus dat is een flinke klus. Hier komt de re-recording mixer in beeld. Bij kleinere films is er vaak één mixer. Bij grotere, gecompliceerdere films twee of zelfs drie, die zich respectievelijk met dialoog, muziek of effecten bezighouden. ”

Hoe gaat dit re-recorden in zijn werk?

“ De mixage van een film is een bijzonder proces. Er moeten heel veel keuzes gemaakt worden. Als je alle geluiden zou laten horen zoals ze in de echte wereld zouden klinken, wordt het een grote kakofonie en kun je het verhaal niet meer volgen. Onze oren kunnen heel goed filteren en daarom kun je bijvoorbeeld op een druk feestje toch die ene persoon volgen waar je een gesprek mee hebt of jezelf verliezen in muziek terwijl de wereld om je heen gewoon doorgaat. In film moet je al deze keuzes voor het publiek maken. Door bepaalde geluiden wel of niet of luider of zachter te laten horen, kun je de beleving van de kijker sturen. Je vertelt het verhaal als het ware in geluid door de oren van de personages in de film. Dit werkt voor ieder moment in iedere scène in iedere film weer anders en staat altijd in dienst van het verhaal.

Al deze processen, van de edit tot de foley en de ADR tot de mixage, worden overzien door de sound designer. De sound designer is het directe contact met de regisseur van de film en is inhoudelijk en technisch verantwoordelijk voor het uiteindelijke geluid van de film. Let wel dat iedereen van het team even belangrijk is voor het verkrijgen van een goed geslaagde geluidstrack. Zonder goede samenwerking en communicatie kom je nergens! ”

Creëren van niet bestaande geluiden 

Herman pieete foto

Van het creëren van een sound design op basis van ‘ echte ’ geluiden hebben we ons nu een aardig beeld kunnen vormen. Maar hoe zit het nu precies met geluiden die helemaal niet bestaan? “ Ik probeer in geluid een wereld te scheppen die voor de kijker geloofwaardig is. Geluid is voor iedereen persoonlijk, iedereen heeft zijn eigen ideeën over geluid. Als ik je nu vraag om aan het geluid van een blaffende hond te denken, heeft iedereen daar een ander idee van in zijn of haar hoofd. Ik probeer dan ook vaak uitgesproken geluiden te gebruiken of te maken. Dat creëren van niet bestaande geluiden is ook altijd één van mijn favoriete uitdagingen. Je moet dan niet alleen denken aan geluiden van monsters en robots etcetera, maar ook zeer uitvergrote geluiden waarmee je een bepaald effect wilt behalen. Een goed voorbeeld zijn pistoolschoten. Een natuurlijke opname van een pistoolschot stelt eigenlijk niet zo veel voor. Door aan het geluid te gaan sleutelen en er andere geluiden aan toe te voegen, wordt het pas interessant om in een film te gebruiken. Dit proces wordt vaak omschreven als special sound design. ”

Nieuwe luistertechnieken

Pieëte gaf het eerder al aan: door technologische ontwikkelingen is de rol van sound design de laatste jaren erg toegenomen. We zijn dan ook benieuwd of die nieuwe technieken van invloed zijn bij de creatie van films. Pieëte: “ Bij de bewustwording van goed sound design hebben de technische ontwikkelingen van de laatste jaren, en dan vooral de introductie van home cinema systemen, ook een grote rol gespeeld. Deze technologie is constant in beweging. Voor geluid is de grootste verandering van de laatste jaren de introductie van ‘ immersive sound ’ . We hebben het dan bijvoorbeeld over Dolby Atmos (waarmee je uit meerdere richtingen geluid ervaart, -red.). Het woord immersive zegt het al, het doel is om je te laten onderdompelen in geluid en daardoor de beleving te vergroten. Alsof je er zelf bij bent. Het is een interessante ontwikkeling waar op dit moment veel mee geëxperimenteerd wordt. Het verandert niet heel veel aan de inhoudelijke kwaliteit van de film en ik zie het zelf meer dan ook als een echt technische ontwikkeling, net zoals HDR of 3D projectie dat zijn. Het vergroot de beleving. Die beleving is wel echt het sleutelwoord van de laatste jaren. Mensen kijken natuurlijk vaak thuis op kleinere schermen en met simpelere geluidsinstallaties. ”


Dolby Atmos in je woonkamer

Dolby Atmos

Dolby Atmos is sinds 2012 in bioscopen te beluisteren, maar komt langzamerhand ook de woonkamer binnen.

Je creëert hiermee een bioscoopervaring in je eigen huis en kun je geluiden heel precies in de ruimte plaatsen. Zo hoor je die pijl recht over je hoofd zoeven of waan je je volledig op een andere plek omdat het geluid volledig om je heen is. Door overhead speakers gaat geluid ook boven je langs en wordt er een enorme diepte toegevoegd. De film komt daadwerkelijk tot leven door. En hier is niet langer een woonkamer vol boxen voor nodig. Met slechts een Soundbar en twee achterspeakers beschik je al gauw over vijftien speakers die geluid naar voren en naar boven sturen. Dit zorgt voor een wervelwind aan geluid in je kamer. Tijd dus om al die vette films en series zoals Star Wars, A Country For Old Men en Stranger Things opnieuw te bekijken!

Discover is een online magazine waarin we de technologische ontwikkelingen binnen film, muziek maar ook fashion, food, travel en interieur nauwlettend in de gaten houden. Wil je geen enkel artikel missen? Abonneer je hieronder dan op onze nieuwsbrief, of ga direct naar een van onze inspirerende artikelen: