Helpt virtual reality je betere herinneringen te creëren?

By Samsung Nederland 06.12.2016

Lifestyle Film Fotografie Virtual Reality

virtual reality fotografie film samsung gear 360

Foto’s en video’s zijn er niet alleen om er vluchtig je timeline mee te vullen. Goed beeldmateriaal helpt ons om bepaalde momenten in het leven te onthouden. En virtual reality speelt daarin een nieuwe rol. Welke rol is dat en hoe helpen deze technologieën je geheugen bij het creëren van herinneringen? Discover ging exclusief in gesprek met prof. dr. Douwe Draaisma die gespecialiseerd is in de aard en mechanismen van het menselijk geheugen.

Je allereerste herinnering

“ Mijn interesse in de werking van ons geheugen begon al op school. Ik las graag auteurs die zich met het geheugen bezighielden, zoals Rudy Kousbroek. Net als hij vind ik het interessant dat herinneringen veranderingen kunnen ondergaan. Soms kun je je eigen herinneringen er namelijk op betrappen dat ze zijn veranderd. Bijvoorbeeld doordat je anders over dingen bent gaan denken. Iets wat je je eerst met trots herinnerde, kan nu gepaard gaan met lichte schaamte of verbazing waarom je iets hebt gedaan. Ik doe onderzoek naar de werking van het geheugen en herinneringen. Een goed voorbeeld daarvan is mijn onderzoek naar eerste herinneringen. Journalist Nico Scheepmaker had 350 eerste herinneringen verzameld en uitgegeven in een boekje. Ik heb die verzameling vervolgens geanalyseerd. Daaruit bleek dat vroege eerste herinneringen ‘ snapshotachtig ’ zijn en late eerste herinneringen meer als een scene met een verloop, een kort verhaaltje. Drie van de vier eerste herinneringen zijn onaangenaam en gaan bijvoorbeeld over pijn, schrik, angst of verdwalen. Ik heb ook gekeken naar de zintuigen die een rol spelen bij een eerste herinnering. Eerste herinneringen met smaak, geur of tast zijn heel zeldzaam. Ze zijn bijna altijd geheel visueel."

We hebben geen controle over het geheugen, het doet eigenlijk wat het wil

Hoe het geheugen werkt

“ We vergeten in ieder geval meer dan we onthouden, dat is nu eenmaal hoe het geheugen werkt. Je zou ‘ vergeten ’ een default kunnen noemen in het geheugen. Als we wel iets onthouden mag je bijna van geluk spreken. We hebben ook geen controle over het geheugen, we kunnen het geen opdracht geven, het doet eigenlijk wat het zelf wil. Dingen die je graag wilde onthouden zijn na verloop van tijd toch vervlogen en dat wat je misschien niet had willen zien blijft je altijd bij. Het zou leuk zijn als we bijvoorbeeld gemakkelijk mooie gedichten konden onthouden, maar in de praktijk heeft het geheugen een biologische functie en was het oorspronkelijk vooral gericht op overleving. Als je lekker op een terrasje zit te kletsen en de ober haalt je drankje weg terwijl er nog een slok in het glas zit, dan reageer je heel snel en drink je die laatste slok op. Dat had je namelijk toch onthouden ook al was je er niet mee bezig. Uit de literatuur blijkt dat we 250 verschillende soorten geheugen kunnen onderscheiden. We hebben een spiergeheugen, de zintuigen hebben ieder een geheugen, we hebben geheugen voor de betekenis van woorden en dat is weer een ander geheugen dan die we aanspreken als we bijvoorbeeld een instrument leren bespelen. ”  

Douwe Draaisma

Prof. dr. Douwe Draaisma: “ Een foto of filmpje vervangt vaak de werkelijke herinnering. ” Foto: Reyer Boxem

Foto vervangt de herinnering

“ De vraag hoe beeld bijdraagt aan het creëren van herinneringen speelde al toen fotografie nog niet bestond. Toen werden plaatsen of gebeurtenissen vastgelegd via schilderkunst. Met de opkomst van de fotografie in het midden van de 19e eeuw was men bang dat het de schilderkunst zou verdringen. Foto ’ s helpen zeker om ons situaties en plaatsen te herinneren. Wat alleen vaak gebeurt is dat de foto de werkelijke herinnering vervangt. Dat gaat net zo goed op voor film of zelfs virtual reality. Een foto schuift als het ware voor de herinnering als een eclips. Als je terugdenkt aan je ouders tien jaar geleden is de kans groot dat je een beeld voor je ziet van een foto van ze. Aan de andere kant helpen foto ’ s, film of virtual reality filmpjes om herinneringen op gang te brengen. Door het fragment herinner je je mogelijk meer van die situatie of gebeurtenis. Ook kan het herinneringen corrigeren. Je weet bijvoorbeeld zeker dat iemand toen niet op een feestje was, maar als je een foto ziet blijkt dat diegene er wel was en dat je waarschijnlijk een aantal herinneringen door elkaar haalt. Foto ’ s worden daarom ook wel memories genoemd. ”    

Herinneringen terughalen via technologie heeft twee kanten, positief en negatief


Virtual Reality en herinneringen

“ In de geheugenpsychologie onderscheiden we twee soorten herinneringen: veldherinneringen en waarnemingsherinneringen. Een veldherinnering is een herinnering die je hebt vanuit hetzelfde gezichtspunt als tijdens de oorspronkelijke gebeurtenis. Bij een waarnemingsherinnering neem je jezelf waar in de herinnering. Je maakt dus deel uit van het herinneringsbeeld en daaruit blijkt al dat deze laatste nooit helemaal ‘ waarheidsgetrouw ’ kan zijn, want de herinnering is al niet meer als de oorspronkelijke gebeurtenis als je jezelf hierin kunt zien. Dit is eenmaal wat de hersenen doen. Herinneringen terughalen via technologie als foto ’ s en film heeft dus twee kanten. Ze vervangen de werkelijke herinnering en dit kan misleidend zijn. Aan de andere kant kan een foto of filmpje ook meer herinneringen van de situatie oproepen. Met de opkomst van virtual reality is zowel de positieve als de negatievere kant wat sterker. De VR film vervangt de werkelijke herinnering en als je veel later aan een situatie terugdenkt is de kans groot dat je het VR filmpje voor je ziet in plaats van de herinnering. En door de levensechte beelden in de film, helpt het ook juist om je meer van die situatie te herinneren. Of virtual reality door de levensechte ervaring van het filmpje zal bijdragen aan het behouden van een veldherinnering is moeilijk te voorspellen. Dat zal in de toekomst gaan blijken. ”       

Kind fiets

Je geheugen verbeteren

“ Met leeftijd gaat het geheugen vanzelf wat achteruit. Maar je kunt je geheugen in het algemeen wel verbeteren. Door goed voor jezelf te zorgen en gezond te leven. Genoeg te slapen en zorgen dat je voldoende vitaminen en mineralen binnenkrijgt. Dat zorgt voor een optimale doorbloeding en hersenfunctie en dat komt het geheugen ten goede. ”

Tip: wat zet je dus op de foto / film?

“ Nu je dit weet, kun je ook bewuster kiezen wat je op film zet. Selecteer bij het filmen of fotograferen wat je je eigenlijk wilt herinneren. Vaak filmen mensen dat wat ze eigenlijk helemaal niet willen onthouden. Een verjaarstaart met 1 kaarsje en het volgende jaar 2 kaarsjes of talloze foto ’ s van vrienden op een terras. Maar hoe zag het dagelijks leven eruit? Dat is vaak veel interessanter. Een foto of film van het interieur of een ruzie van de kinderen kan waardevolle herinneringen oproepen. ”

Douwe Draaisma is psycholoog en gespecialiseerd in de aard en mechanismen van het menselijk geheugen. Hij schreef hier verschillende boeken over. Zijn laatste boek is ‘ Als mijn geheugen me niet bedriegt ’ (Historische Uitgeverij Groningen).

www.douwedraaisma.nl

Meer virtual reality nieuws

Discover brengt je de laatste tech nieuwtjes op het gebied van o.a. food, travel, lifestyle, VR en culture. Wil je ze netjes in je inbox ontvangen? Geef je dan gratis op voor onze nieuwsbrief.